Terza declinazione

temi in consonante e in vocale

Il tema si riconosce dal genitivo singolare in -ος. Al dativo plurale la consonante finale del tema si combina con -σι(ν). Al duale: nom./acc. -ε, gen./dat. -οιν.

Temi in consonante muta

Labiale (π, β, φ → ψ)

La labiale davanti a σ dà ψ (nom. sing. e dat. plur.).

ἡ φλέψ — la vena

caso	singolare	plurale	duale
Nom.	ἡ φλέψ	αἱ φλέβες	τὼ φλέβε
Gen.	τῆς φλεβός	τῶν φλεβῶν	τοῖν φλεβοῖν
Dat.	τῇ φλεβί	ταῖς φλεψί(ν)	τοῖν φλεβοῖν
Acc.	τὴν φλέβα	τὰς φλέβας	τὼ φλέβε
Voc.	ὦ φλέψ	ὦ φλέβες	ὦ φλέβε

Gutturale (κ, γ, χ → ξ)

La gutturale davanti a σ dà ξ.

ὁ φύλαξ — la guardia

caso	singolare	plurale	duale
Nom.	ὁ φύλαξ	οἱ φύλακες	τὼ φύλακε
Gen.	τοῦ φύλακος	τῶν φυλάκων	τοῖν φυλάκοιν
Dat.	τῷ φύλακι	τοῖς φύλαξι(ν)	τοῖν φυλάκοιν
Acc.	τὸν φύλακα	τοὺς φύλακας	τὼ φύλακε
Voc.	ὦ φύλαξ	ὦ φύλακες	ὦ φύλακε

Dentale (τ, δ, θ)

La dentale cade davanti a σ; il vocativo singolare è il tema puro.

ἡ ἐλπίς — la speranza

caso	singolare	plurale	duale
Nom.	ἡ ἐλπίς	αἱ ἐλπίδες	τὼ ἐλπίδε
Gen.	τῆς ἐλπίδος	τῶν ἐλπίδων	τοῖν ἐλπίδοιν
Dat.	τῇ ἐλπίδι	ταῖς ἐλπίσι(ν)	τοῖν ἐλπίδοιν
Acc.	τὴν ἐλπίδα	τὰς ἐλπίδας	τὼ ἐλπίδε
Voc.	ὦ ἐλπί	ὦ ἐλπίδες	ὦ ἐλπίδε

In -ντ

Al nominativo e al dativo plurale -ντ cade davanti a σ.

ὁ γίγας — il gigante

caso	singolare	plurale	duale
Nom.	ὁ γίγας	οἱ γίγαντες	τὼ γίγαντε
Gen.	τοῦ γίγαντος	τῶν γιγάντων	τοῖν γιγάντοιν
Dat.	τῷ γίγαντι	τοῖς γίγασι(ν)	τοῖν γιγάντοιν
Acc.	τὸν γίγαντα	τοὺς γίγαντας	τὼ γίγαντε
Voc.	ὦ γίγαν	ὦ γίγαντες	ὦ γίγαντε

Temi in consonante continua

Continua nasale (ν)

La nasale cade al dativo plurale davanti a σ.

ὁ ἡγεμών — la guida

caso	singolare	plurale	duale
Nom.	ὁ ἡγεμών	οἱ ἡγεμόνες	τὼ ἡγεμόνε
Gen.	τοῦ ἡγεμόνος	τῶν ἡγεμόνων	τοῖν ἡγεμόνοιν
Dat.	τῷ ἡγεμόνι	τοῖς ἡγεμόσι(ν)	τοῖν ἡγεμόνοιν
Acc.	τὸν ἡγεμόνα	τοὺς ἡγεμόνας	τὼ ἡγεμόνε
Voc.	ὦ ἡγεμών	ὦ ἡγεμόνες	ὦ ἡγεμόνε

Continua liquida (ρ)

La liquida resta davanti a σ (dat. plur. -ρσι).

ὁ ῥήτωρ — l’oratore

caso	singolare	plurale	duale
Nom.	ὁ ῥήτωρ	οἱ ῥήτορες	τὼ ῥήτορε
Gen.	τοῦ ῥήτορος	τῶν ῥητόρων	τοῖν ῥητόροιν
Dat.	τῷ ῥήτορι	τοῖς ῥήτορσι(ν)	τοῖν ῥητόροιν
Acc.	τὸν ῥήτορα	τοὺς ῥήτορας	τὼ ῥήτορε
Voc.	ὦ ῥῆτορ	ὦ ῥήτορες	ὦ ῥήτορε

In -ρ con apofonia

Gruppo chiuso di nomi con alternanza del tema (πατερ- / πατρ-): πατήρ, μήτηρ, θυγάτηρ, γαστήρ, ἀνήρ e Δημήτηρ. Il tema si sincopa al gen. e dat. sing. e al dat. plur. (-ράσι).

ὁ πατήρ — il padre

caso	singolare	plurale	duale
Nom.	ὁ πατήρ	οἱ πατέρες	τὼ πατέρε
Gen.	τοῦ πατρός	τῶν πατέρων	τοῖν πατέροιν
Dat.	τῷ πατρί	τοῖς πατράσι(ν)	τοῖν πατέροιν
Acc.	τὸν πατέρα	τοὺς πατέρας	τὼ πατέρε
Voc.	ὦ πάτερ	ὦ πατέρες	ὦ πατέρε

ἡ μήτηρ — la madre

caso	singolare	plurale	duale
Nom.	ἡ μήτηρ	αἱ μητέρες	τὼ μητέρε
Gen.	τῆς μητρός	τῶν μητέρων	τοῖν μητέροιν
Dat.	τῇ μητρί	ταῖς μητράσι(ν)	τοῖν μητέροιν
Acc.	τὴν μητέρα	τὰς μητέρας	τὼ μητέρε
Voc.	ὦ μῆτερ	ὦ μητέρες	ὦ μητέρε

ἡ θυγάτηρ — la figlia

caso	singolare	plurale	duale
Nom.	ἡ θυγάτηρ	αἱ θυγατέρες	τὼ θυγατέρε
Gen.	τῆς θυγατρός	τῶν θυγατέρων	τοῖν θυγατέροιν
Dat.	τῇ θυγατρί	ταῖς θυγατράσι(ν)	τοῖν θυγατέροιν
Acc.	τὴν θυγατέρα	τὰς θυγατέρας	τὼ θυγατέρε
Voc.	ὦ θύγατερ	ὦ θυγατέρες	ὦ θυγατέρε

ἡ γαστήρ — il ventre

caso	singolare	plurale	duale
Nom.	ἡ γαστήρ	αἱ γαστέρες	τὼ γαστέρε
Gen.	τῆς γαστρός	τῶν γαστέρων	τοῖν γαστέροιν
Dat.	τῇ γαστρί	ταῖς γαστράσι(ν)	τοῖν γαστέροιν
Acc.	τὴν γαστέρα	τὰς γαστέρας	τὼ γαστέρε
Voc.	ὦ γάστερ	ὦ γαστέρες	ὦ γαστέρε

ὁ ἀνήρ — l’uomo

caso	singolare	plurale	duale
Nom.	ὁ ἀνήρ	οἱ ἄνδρες	τὼ ἄνδρε
Gen.	τοῦ ἀνδρός	τῶν ἀνδρῶν	τοῖν ἀνδροῖν
Dat.	τῷ ἀνδρί	τοῖς ἀνδράσι(ν)	τοῖν ἀνδροῖν
Acc.	τὸν ἄνδρα	τοὺς ἄνδρας	τὼ ἄνδρε
Voc.	ὦ ἄνερ	ὦ ἄνδρες	ὦ ἄνδρε

Continua sibilante: neutri in -ος

Tema in -εσ-: il σ intervocalico cade e le vocali si contraggono (gen. -ους, plur. -η).

τὸ γένος — la stirpe

caso	singolare	plurale	duale
Nom.	τὸ γένος	τὰ γένη	τὼ γένει
Gen.	τοῦ γένους	τῶν γενῶν	τοῖν γενοῖν
Dat.	τῷ γένει	τοῖς γένεσι(ν)	τοῖν γενοῖν
Acc.	τὸ γένος	τὰ γένη	τὼ γένει
Voc.	ὦ γένος	ὦ γένη	ὦ γένει

Continua sibilante: neutri in -ας

Tema in -ασ-: σ intervocalico cade e si contrae (gen. -ως, plur. -α).

τὸ γέρας — il premio

caso	singolare	plurale	duale
Nom.	τὸ γέρας	τὰ γέρα	τὼ γέρα
Gen.	τοῦ γέρως	τῶν γερῶν	τοῖν γερῷν
Dat.	τῷ γέρᾳ	τοῖς γέρασι(ν)	τοῖν γερῷν
Acc.	τὸ γέρας	τὰ γέρα	τὼ γέρα
Voc.	ὦ γέρας	ὦ γέρα	ὦ γέρα

Continua sibilante: nomi propri in -ης

Tema in -εσ- (privi di plurale e di duale).

ὁ Σωκράτης — Socrate

caso	singolare	plurale
Nom.	ὁ Σωκράτης	—
Gen.	τοῦ Σωκράτους	—
Dat.	τῷ Σωκράτει	—
Acc.	τὸν Σωκράτη	—
Voc.	ὦ Σώκρατες	—

Continua sibilante: femminili in -ης

Tema in -εσ- con plurale completo (gen. sing. -ους, plur. -εις).

ἡ τριήρης — la trireme

caso	singolare	plurale	duale
Nom.	ἡ τριήρης	αἱ τριήρεις	τὼ τριήρη
Gen.	τῆς τριήρους	τῶν τριήρων	τοῖν τριήροιν
Dat.	τῇ τριήρει	ταῖς τριήρεσι(ν)	τοῖν τριήροιν
Acc.	τὴν τριήρη	τὰς τριήρεις	τὼ τριήρη
Voc.	ὦ τριῆρες	ὦ τριήρεις	ὦ τριήρη

Continua sibilante: femminili in -ώς

Tema in -οσ-: il σ intervocalico cade e si contrae (gen. -οῦς). Privi di plurale.

ἡ αἰδώς — il pudore

caso	singolare	plurale
Nom.	ἡ αἰδώς	—
Gen.	τῆς αἰδοῦς	—
Dat.	τῇ αἰδοῖ	—
Acc.	τὴν αἰδῶ	—
Voc.	ὦ αἰδώς	—

ἡ ἠώς — l’aurora

caso	singolare	plurale
Nom.	ἡ ἠώς	—
Gen.	τῆς ἠοῦς	—
Dat.	τῇ ἠοῖ	—
Acc.	τὴν ἠῶ	—
Voc.	ὦ ἠώς	—

Temi in vocale

Vocale dolce ι

Tema in -ι / -ε: genitivo singolare -εως, accusativo -ιν.

ἡ πόλις — la città

caso	singolare	plurale	duale
Nom.	ἡ πόλις	αἱ πόλεις	τὼ πόλει
Gen.	τῆς πόλεως	τῶν πόλεων	τοῖν πολέοιν
Dat.	τῇ πόλει	ταῖς πόλεσι(ν)	τοῖν πολέοιν
Acc.	τὴν πόλιν	τὰς πόλεις	τὼ πόλει
Voc.	ὦ πόλι	ὦ πόλεις	ὦ πόλει

Vocale dolce υ

Due tipi: υ che resta (ἰχθύς, gen. -ύος) e υ / ε con genitivo -εως (πῆχυς).

ὁ ἰχθύς — il pesce

caso	singolare	plurale	duale
Nom.	ὁ ἰχθύς	οἱ ἰχθύες	τὼ ἰχθύε
Gen.	τοῦ ἰχθύος	τῶν ἰχθύων	τοῖν ἰχθύοιν
Dat.	τῷ ἰχθύι	τοῖς ἰχθύσι(ν)	τοῖν ἰχθύοιν
Acc.	τὸν ἰχθύν	τοὺς ἰχθῦς	τὼ ἰχθύε
Voc.	ὦ ἰχθύ	ὦ ἰχθύες	ὦ ἰχθύε

ὁ πῆχυς — l’avambraccio

caso	singolare	plurale	duale
Nom.	ὁ πῆχυς	οἱ πήχεις	τὼ πήχει
Gen.	τοῦ πήχεως	τῶν πήχεων	τοῖν πηχέοιν
Dat.	τῷ πήχει	τοῖς πήχεσι(ν)	τοῖν πηχέοιν
Acc.	τὸν πῆχυν	τοὺς πήχεις	τὼ πήχει
Voc.	ὦ πῆχυ	ὦ πήχεις	ὦ πήχει

Dittongo (-ευ, -αυ, -ου)

Temi in dittongo: -ευ (βασιλεύς), -αυ (γραῦς), -ου (βοῦς). Davanti a vocale il secondo elemento del dittongo cade o si abbrevia.

ὁ βασιλεύς — il re

caso	singolare	plurale	duale
Nom.	ὁ βασιλεύς	οἱ βασιλεῖς	τὼ βασιλῆ
Gen.	τοῦ βασιλέως	τῶν βασιλέων	τοῖν βασιλέοιν
Dat.	τῷ βασιλεῖ	τοῖς βασιλεῦσι(ν)	τοῖν βασιλέοιν
Acc.	τὸν βασιλέα	τοὺς βασιλέας	τὼ βασιλῆ
Voc.	ὦ βασιλεῦ	ὦ βασιλεῖς	ὦ βασιλῆ

ἡ γραῦς — la vecchia

caso	singolare	plurale	duale
Nom.	ἡ γραῦς	αἱ γρᾶες	τὼ γρᾶε
Gen.	τῆς γραός	τῶν γραῶν	τοῖν γραοῖν
Dat.	τῇ γραΐ	ταῖς γραυσί(ν)	τοῖν γραοῖν
Acc.	τὴν γραῦν	τὰς γραῦς	τὼ γρᾶε
Voc.	ὦ γραῦ	ὦ γρᾶες	ὦ γρᾶε

ὁ βοῦς — il bue

caso	singolare	plurale	duale
Nom.	ὁ βοῦς	οἱ βόες	τὼ βόε
Gen.	τοῦ βοός	τῶν βοῶν	τοῖν βοοῖν
Dat.	τῷ βοΐ	τοῖς βουσί(ν)	τοῖν βοοῖν
Acc.	τὸν βοῦν	τοὺς βοῦς	τὼ βόε
Voc.	ὦ βοῦ	ὦ βόες	ὦ βόε

Vocale ο / ω

Femminili in -ώ (contratti, privi di plurale) e maschili in -ως.

ἡ πειθώ — la persuasione

caso	singolare	plurale
Nom.	ἡ πειθώ	—
Gen.	τῆς πειθοῦς	—
Dat.	τῇ πειθοῖ	—
Acc.	τὴν πειθώ	—
Voc.	ὦ πειθοῖ	—

ὁ ἥρως — l’eroe

caso	singolare	plurale	duale
Nom.	ὁ ἥρως	οἱ ἥρωες	τὼ ἥρωε
Gen.	τοῦ ἥρωος	τῶν ἡρώων	τοῖν ἡρώοιν
Dat.	τῷ ἥρωι	τοῖς ἥρωσι(ν)	τοῖν ἡρώοιν
Acc.	τὸν ἥρωα	τοὺς ἥρωας	τὼ ἥρωε
Voc.	ὦ ἥρως	ὦ ἥρωες	ὦ ἥρωε

Sostantivi irregolari

Nomi di uso frequentissimo con temi particolari.

ἡ γυνή — la donna

caso	singolare	plurale	duale
Nom.	ἡ γυνή	αἱ γυναῖκες	τὼ γυναῖκε
Gen.	τῆς γυναικός	τῶν γυναικῶν	τοῖν γυναικοῖν
Dat.	τῇ γυναικί	ταῖς γυναιξί(ν)	τοῖν γυναικοῖν
Acc.	τὴν γυναῖκα	τὰς γυναῖκας	τὼ γυναῖκε
Voc.	ὦ γύναι	ὦ γυναῖκες	ὦ γυναῖκε

τὸ ὕδωρ — l’acqua

caso	singolare	plurale	duale
Nom.	τὸ ὕδωρ	τὰ ὕδατα	τὼ ὕδατε
Gen.	τοῦ ὕδατος	τῶν ὑδάτων	τοῖν ὑδάτοιν
Dat.	τῷ ὕδατι	τοῖς ὕδασι(ν)	τοῖν ὑδάτοιν
Acc.	τὸ ὕδωρ	τὰ ὕδατα	τὼ ὕδατε
Voc.	ὦ ὕδωρ	ὦ ὕδατα	ὦ ὕδατε

ἡ ναῦς — la nave

caso	singolare	plurale	duale
Nom.	ἡ ναῦς	αἱ νῆες	τὼ νῆε
Gen.	τῆς νεώς	τῶν νεῶν	τοῖν νεοῖν
Dat.	τῇ νηΐ	ταῖς ναυσί(ν)	τοῖν νεοῖν
Acc.	τὴν ναῦν	τὰς ναῦς	τὼ νῆε
Voc.	ὦ ναῦ	ὦ νῆες	ὦ νῆε

ὁ Ζεύς — Zeus

caso	singolare	plurale
Nom.	ὁ Ζεύς	—
Gen.	τοῦ Διός	—
Dat.	τῷ Διί	—
Acc.	τὸν Δία	—
Voc.	ὦ Ζεῦ	—

ὁ ὄρνις — l’uccello

caso	singolare	plurale	duale
Nom.	ὁ ὄρνις	οἱ ὄρνιθες	τὼ ὄρνιθε
Gen.	τοῦ ὄρνιθος	τῶν ὀρνίθων	τοῖν ὀρνίθοιν
Dat.	τῷ ὄρνιθι	τοῖς ὄρνισι(ν)	τοῖν ὀρνίθοιν
Acc.	τὸν ὄρνιν	τοὺς ὄρνιθας	τὼ ὄρνιθε
Voc.	ὦ ὄρνι	ὦ ὄρνιθες	ὦ ὄρνιθε

ὁ κύων — il cane

caso	singolare	plurale	duale
Nom.	ὁ κύων	οἱ κύνες	τὼ κύνε
Gen.	τοῦ κυνός	τῶν κυνῶν	τοῖν κυνοῖν
Dat.	τῷ κυνί	τοῖς κυσί(ν)	τοῖν κυνοῖν
Acc.	τὸν κύνα	τοὺς κύνας	τὼ κύνε
Voc.	ὦ κύον	ὦ κύνες	ὦ κύνε

ὁ υἱός — il figlio

caso	singolare	plurale	duale
Nom.	ὁ υἱός	οἱ υἱοί (υἱεῖς)	τὼ υἱώ (υἱεῖ)
Gen.	τοῦ υἱοῦ (υἱέος)	τῶν υἱῶν (υἱέων)	τοῖν υἱοῖν (υἱέοιν)
Dat.	τῷ υἱῷ (υἱεῖ)	τοῖς υἱοῖς (υἱέσι)	τοῖν υἱοῖν (υἱέοιν)
Acc.	τὸν υἱόν (υἱέα)	τοὺς υἱούς (υἱεῖς)	τὼ υἱώ (υἱεῖ)
Voc.	ὦ υἱέ	ὦ υἱοί	ὦ υἱώ (υἱεῖ)